Stappenplan: Maak je open tekstboek!

Wil je een open tekstboek publiceren binnen het hoger onderwijsDe zone Naar digitale (open) leermaterialen ontwikkelde een stappenplan voor het maken van een open tekstboek. Het bevat good practicesinstructies voor en expertise over het publiceren van open tekstboeken.  

Stappenplan 

Dit open tekstboek is met een projectmatige aanpak opgezet als een stappenplan. Door te schuiven of klikken neemt iedere stap je mee in de rol van de docent/auteur. We streven ernaar om een heldere aanpak te presenteren door drie soorten projecten te onderscheiden: enkele auteur, kleine projectgroep en grote (instellingsoverstijgende) projectgroep. Tevens wordt in het stappenplan verschillende symbolen gebruikt: 

De vierkanten in het stroomschema geven noodzakelijke acties weer. Het is dus voor alle open tekstboeken nodig deze acties uit te voeren.

Cirkels zijn mogelijke acties, afhankelijk van de betrokken instelling(en) en de wensen en keuzes van de auteur(s). 

De reeks acties wordt onderbroken met pijlen. De acties tussen de pijlen kunnen tegelijk  worden uitgevoerd, onafhankelijk van de chronische volgorde.

Klik linksonder op de downloadknop om de uitgebreide versie van het open tekstboek per doelgroep als PDF te downloaden.   

Stappenplan: Maak je open tekstboek!

ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Open tekstboeken

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Projectorganisatie

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Doornemen interessante voorbeelden

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Scope, doel en doelgroep bepalen

Om tot de scope van het project te komen, is het belangrijk om vanuit het doel te redeneren. Hoe wordt dit boek straks ingezet, voor wie, en wat wil je dat ze ermee doen?

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Onderwerpen bepalen

Voor het bepalen van de onderwerpen is het belangrijk om goed te weten welke content al beschikbaar is en over welke onderwerpen er content moet worden gemaakt.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Taal bepalen

Wees je ervan bewust dat een open tekstboek in het Engels potentieel een veel groter bereik heeft dan een Nederlandstalig boek. Kies je voor Nederlands, bedenk dan of het zinvol is om het boek op den duur in het Engels te laten vertalen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Financiën regelen

Het maken van een open tekstboek kost tijd. Informeer bij de instelling of het mogelijk is om hiervoor een tegemoetkoming aan te vragen. Vaak wordt hierin voorzien vanuit het open science-programma van de instelling. Stel een eenvoudige begroting op van de verwachte kosten een bekijk op welke wijze je hiervoor tegemoetkoming kunt krijgen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Potentiële impact bepalen

Maak een lijst met prestatie-indicatoren om de potentiële impact van het boek te kunnen bepalen. Denk aan het aantal gebruikers, aantal downloads, aantal keer hergebruikt, ratings, et cetera.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Integratie in onderwijs

Een open tekstboek biedt meer mogelijkheden tot interactie met de lezer dan een papieren studieboek. Maak hiervan optimaal gebruik door te schrijven vanuit leerdoelen. Schakel eventueel een instructional designer/ onderwijskundige in om de leerdoelen te bepalen en de vertaling hiervan naar presentatiewijze (vormen van content, interactie).

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Opbouw bepalen

Nu je de eigen en bestaande externe content hebt geïnventariseerd, kun je bepalen op welke manier je het boek wil opbouwen. Maak een concept-inhoudsopgave en stel vast waar je misschien nog materiaal mist. Is er evenwicht in de hoofdstukopbouw?

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Eigen content verzamelen

Verzamel alle eigen content die je in de loop der jaren hebt gemaakt over de onderwerpen die in het boek aan de orde komen. Inventariseer in hoeverre de eigen content moet worden aangepast. Denk hierbij aan teksten herschrijven en figuren vervangen of herontwerpen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Externe content inventariseren

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Modulariteit bepalen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Soorten content bepalen

Maak het boek zo interactief mogelijk. Ga uit van de leerdoelen om te bepalen welke soorten content je nodig hebt: video, opdrachten, software, data, tekst, et cetera. Schakel eventueel een instructional designer in die je kan helpen om geschikte content bij de leerdoelen te kiezen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Outputformat vaststellen

Er zijn verschillende bestandsformaten gangbaar voor open tekstboeken, waaronder PDF, EPUB en HTML. Je hoeft je niet tot een bestand te beperken: sommige publicatieplatforms maken het makkelijk om het boek direct in verschillende formaten te publiceren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Platform selecteren

Kies een platform dat voldoet aan jouw of jullie eisen op het gebied van taal, beschikbaarheid van bestandsformaten, prijs en samenwerkingsmogelijkheden. Laat je informeren door een bibliotheekmedewerker over de mogelijkheden.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Contentcontracten verzamelen

Mogelijk bestaan er instellingsbrede afspraken met uitgevers over hergebruik. Een medewerker van de bibliotheek bekijkt welke bestaande content kan worden overgenomen of hergebruikt. Let ook op contracten die bij eerdere publicaties zijn afgesloten!

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Auteursrechten- en similaritycheck

De auteursrechtencheck van de bibliotheek is een inventarisatie van wat er allemaal dient te gebeuren om de content geschikt te maken voor open publicatie. Niet alle content die je toepast in je vak, kun je namelijk zomaar open publiceren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

CC-licentie kiezen

Open tekstboeken worden aangeboden onder een Creative Commons-licentie. Deze licentie geeft aan wat anderen met het boek mogen doen en onder welke voorwaarden. Bij het kiezen van een geschikte CC-licentie kan de bibliotheek adviseren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Aanvullende open leermaterialen

Wellicht is er al veel meer bestaand materiaal over het onderwerp beschikbaar dan wat je zelf hebt verzameld. Zoek op platforms voor open leermaterialen naar geschikte aanvullende content. De bibliotheek kan je hiermee helpen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Auteursrechtencheck op materiaal

Een studieboek geschikt maken voor open publicatie betekent dat alle citaten en noten in orde moeten zijn en dat alle gebruikte materialen, zoals afbeeldingen, audio- en videobestanden, grafieken en formules, rechtenvrij zijn en open mogen worden gedeeld of hergebruikt. Nagaan of er auteursrecht rust op een werk, kan een aardige opgave zijn. De bibliotheek kan hierbij helpen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Schrijfproces starten

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Visuele content ontwerpen

Zijn er nieuwe figuren nodig, zoals grafieken, afbeeldingen, schema’s, videomaterialen, et cetera? Schakel een vormgever of tekenaar in en bespreek wat je nodig hebt. De bibliotheek of de vakgroep kan helpen bij het vinden van een vormgever met inhoudelijke kennis.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Front matter bepalen en verzamelen

Front matter is alle informatie die vóór de daadwerkelijke content in een boek staat. Soms is dit alleen een titelpagina en een inhoudsopgave, maar je kunt de front matter ook uitbreiden met andere onderdelen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Back matter bepalen en verzamelen

Back matter is alle informatie die ná de daadwerkelijke content in het boek staat, zoals een nawoord, bijlagen en een bibliografie. Neem een feedbackformulier op om de kwaliteit van het open tekstboek te blijven verbeteren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Auteursrechtencheck op manuscript

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Similaritycheck op manuscript

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Copy-editor inschakelen

Een copy-editor is redacteur van alle content: teksten, maar ook afbeeldingen, video’s, opgaven en toetsen. Hij of zij zorgt ervoor dat alle hoofdstukken ongeveer dezelfde toon hebben, dat de structuur van de hoofdstukken wordt gehandhaafd en dat er eenduidigheid in de schrijfwijze.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Peerreviewproces bepalen

Denk erover na of je wil dat het boek peer reviews krijgt. Dit is een tijdrovend proces waarvoor je je netwerk moet aanspreken.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Laatste checklist

Met de laatste checklist worden de metadata van het boek verzameld – informatie over het boek. Dit zijn onder meer keywords en een beschrijving van het boek en de auteurs, maar ook de foto voor de kaft. Een papieren versie heeft daarnaast een achterflap nodig.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Alle bestandsformaten opleveren

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Kaft ontwerpen

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Studentenfeedback organiseren

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Peer review organiseren

Heb je gekozen voor peer review, dan is dit het moment om het manuscript naar de peer reviewers te sturen. Zorg dat de peer reviewers goed weten wat er van ze wordt verwacht.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Definitieve editie vaststellen

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

ISBN & DOI aanvragen

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Koppelen aan printservice

Wil je het boek laten printen? Zorg dat de ondersteuner van de bibliotheek op tijd contact zoekt met een printservice om aan te kondigen wanneer het boek geprint moet worden. Het printen zelf zal dan maximaal een week in beslag nemen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Publiceren op publicatieplatform

Een open tekstboek kun je publiceren op een persoonlijke website, in een institutionele repository of in openbare of gesloten platforms, zoals edusources. Vraag je bibliotheek om het tekstboek op te slaan in repository’s.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Integratie in de digitale leeromgeving

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Communicatiestrategie

Vind een zo’n groot mogelijk publiek voor het boek. Breng het verschijnen van het boek onder de aandacht bij de mensen voor wie het boek is geschreven, bij collega’s en bij vakgenoten. Organiseer een boeklancering.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Post-publicatie feedback verzamelen

Maak gebruik van de lezers om het boek te verbeteren. Vraag feedback van studenten over het gebruik van het boek bij het vak. Doe dit in ieder geval het eerste jaar dat het in het vak is ingezet.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Huidige editie herzien

Een open tekstboek is een levend document. Kijk eens per jaar of er aanpassingen nodig zijn. Een goed moment is een paar maanden voor de start van een vak waarin het boek wordt gebruikt.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Hergebruik verzamelen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Open tekstboeken

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Projectorganisatie

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Doornemen interessante voorbeelden

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Scope, doel en doelgroep bepalen

Om tot de scope van het project te komen, is het belangrijk om vanuit het doel te redeneren. Hoe wordt dit boek straks ingezet, voor wie, en wat wil je dat ze ermee doen?

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Onderwerpen bepalen

Voor het bepalen van de onderwerpen is het belangrijk om goed te weten welke content al beschikbaar is en over welke onderwerpen er content moet worden gemaakt.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Taal bepalen

Wees je ervan bewust dat een open tekstboek in het Engels potentieel een veel groter bereik heeft dan een Nederlandstalig boek. Kies je voor Nederlands, bedenk dan of het zinvol is om het boek op den duur in het Engels te laten vertalen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Doorlooptijd en deadlines vaststellen

Maak afspraken over de aanpak, overlegmomenten, het peer-feedbackproces, de doorlooptijd, deadlines, het motiveren van het team, waarderen van ieders inbreng, up-to-date houden en versiebeheer.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Financiën regelen

Het maken van een open tekstboek kost tijd. Informeer bij de instelling of het mogelijk is om hiervoor een tegemoetkoming aan te vragen. Vaak wordt hierin voorzien vanuit het open science-programma van de instelling. Stel een eenvoudige begroting op van de verwachte kosten een bekijk op welke wijze je hiervoor tegemoetkoming kunt krijgen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Potentiële impact bepalen

Maak een lijst met prestatie-indicatoren om de potentiële impact van het boek te kunnen bepalen. Denk aan het aantal gebruikers, aantal downloads, aantal keer hergebruikt, ratings, et cetera.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Integratie in onderwijs

Een open tekstboek biedt meer mogelijkheden tot interactie met de lezer dan een papieren studieboek. Maak hiervan optimaal gebruik door te schrijven vanuit leerdoelen. Schakel eventueel een instructional designer/ onderwijskundige in om de leerdoelen te bepalen en de vertaling hiervan naar presentatiewijze (vormen van content, interactie).

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Opbouw bepalen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Eigen content verzamelen

Verzamel alle eigen content die je in de loop der jaren hebt gemaakt over de onderwerpen die in het boek aan de orde komen. Inventariseer in hoeverre de eigen content moet worden aangepast. Denk hierbij aan teksten herschrijven en figuren vervangen of herontwerpen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Externe content inventariseren

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Modulariteit bepalen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Soorten content bepalen

Maak het boek zo interactief mogelijk. Ga uit van de leerdoelen om te bepalen welke soorten content je nodig hebt: video, opdrachten, software, data, tekst, et cetera. Schakel eventueel een instructional designer in die je kan helpen om geschikte content bij de leerdoelen te kiezen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Outputformat vaststellen

Er zijn verschillende bestandsformaten gangbaar voor open tekstboeken, waaronder PDF, EPUB en HTML. Je hoeft je niet tot een bestand te beperken: sommige publicatieplatforms maken het makkelijk om het boek direct in verschillende formaten te publiceren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Platform selecteren

Kies een platform dat voldoet aan jouw of jullie eisen op het gebied van taal, beschikbaarheid van bestandsformaten, prijs en samenwerkingsmogelijkheden. Laat je informeren door een bibliotheekmedewerker over de mogelijkheden.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Toegangsrechten bepalen

Het toegang verlenen tot het publicatieplatform kan door de auteurs zelf worden gedaan, of worden geregeld door ondersteuners van de bibliotheek. Bedenk goed wie toegang moet krijgen in welke rol.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Contentcontracten verzamelen

Mogelijk bestaan er instellingsbrede afspraken met uitgevers over hergebruik. Een medewerker van de bibliotheek bekijkt welke bestaande content kan worden overgenomen of hergebruikt. Let ook op contracten die bij eerdere publicaties zijn afgesloten!

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Auteursrechten- en similaritycheck

De auteursrechtencheck van de bibliotheek is een inventarisatie van wat er allemaal dient te gebeuren om de content geschikt te maken voor open publicatie. Niet alle content die je toepast in je vak, kun je namelijk zomaar open publiceren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Eigenaarschap beleggen

Het eigenaarschap van het open tekstboek moet worden belegd. Wie houdt het boek in de toekomst up-to-date? Wie let erop dat de links over vijf jaar nog werken? Wie bepaalt er wat er met het open tekstboek gebeurt als het niet meer in een vak wordt gebruikt?

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

CC-licentie kiezen

Open tekstboeken worden aangeboden onder een Creative Commons-licentie. Deze licentie geeft aan wat anderen met het boek mogen doen en onder welke voorwaarden. Bij het kiezen van een geschikte CC-licentie kan de bibliotheek adviseren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Aanvullende open leermaterialen

Wellicht is er al veel meer bestaand materiaal over het onderwerp beschikbaar dan wat je zelf hebt verzameld. Zoek op platforms voor open leermaterialen naar geschikte aanvullende content. De bibliotheek kan je hiermee helpen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Auteursrechtencheck op materiaal

Een studieboek geschikt maken voor open publicatie betekent dat alle citaten en noten in orde moeten zijn en dat alle gebruikte materialen, zoals afbeeldingen, audio- en videobestanden, grafieken en formules, rechtenvrij zijn en open mogen worden gedeeld of hergebruikt. Nagaan of er auteursrecht rust op een werk, kan een aardige opgave zijn. De bibliotheek kan hierbij helpen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Voortgang bepalen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Schrijfproces starten

Afhankelijk van de hoeveelheid bestaande content bij aanvang van de contentproductie kan het schrijfproces maanden in beslag nemen. Zorg dat er vooraf duidelijke afspraken zijn gemaakt die alle auteurs kennen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Visuele content ontwerpen

Zijn er nieuwe figuren nodig, zoals grafieken, afbeeldingen, schema’s, videomaterialen, et cetera? Schakel een vormgever of tekenaar in en bespreek wat je nodig hebt. De bibliotheek of de vakgroep kan helpen bij het vinden van een vormgever met inhoudelijke kennis.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Front matter bepalen en verzamelen

Front matter is alle informatie die vóór de daadwerkelijke content in een boek staat. Soms is dit alleen een titelpagina en een inhoudsopgave, maar je kunt de front matter ook uitbreiden met andere onderdelen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Back matter bepalen en verzamelen

Back matter is alle informatie die ná de daadwerkelijke content in het boek staat, zoals een nawoord, bijlagen en een bibliografie. Neem een feedbackformulier op om de kwaliteit van het open tekstboek te blijven verbeteren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Auteursrechtencheck op manuscript

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Similaritycheck op manuscript

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Copy-editor inschakelen

Een copy-editor is redacteur van alle content: teksten, maar ook afbeeldingen, video’s, opgaven en toetsen. Hij of zij zorgt ervoor dat alle hoofdstukken ongeveer dezelfde toon hebben, dat de structuur van de hoofdstukken wordt gehandhaafd en dat er eenduidigheid in de schrijfwijze.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Peerreviewproces bepalen

Bespreek als kernteam of je wil dat het boek peer reviews krijgt. Dit is een tijdrovend proces waarvoor je je netwerk moet aanspreken. Je kunt er ook voor kiezen om elkaars hoofdstukken te reviewen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Laatste checklist

Met de laatste checklist worden de metadata van het boek verzameld – informatie over het boek. Dit zijn onder meer keywords en een beschrijving van het boek en de auteurs, maar ook de foto voor de kaft. Een papieren versie heeft daarnaast een achterflap nodig.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Alle bestandsformaten opleveren

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Kaft ontwerpen

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Studentenfeedback organiseren

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Peer review organiseren

Heb je gekozen voor peer review, dan is dit het moment om het manuscript naar de peer reviewers te sturen. Een coördinator onderhoudt contact met de reviewers, verzamelt de peer reviews en bespreekt ze met de auteurs.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Definitieve editie vaststellen

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

ISBN & DOI aanvragen

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Koppelen aan printservice

Wil je het boek laten printen? Zorg dat de ondersteuner van de bibliotheek op tijd contact zoekt met een printservice om aan te kondigen wanneer het boek geprint moet worden. Het printen zelf zal dan maximaal een week in beslag nemen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Publiceren op publicatieplatform

Een open tekstboek kun je publiceren op een persoonlijke website, in een institutionele repository of in openbare of gesloten platforms, zoals edusources. Vraag je bibliotheek om het tekstboek op te slaan in repository’s.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Integratie in de digitale leeromgeving

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Communicatiestrategie

Vind een zo’n groot mogelijk publiek voor het boek. Breng het verschijnen van het boek onder de aandacht bij de mensen voor wie het boek is geschreven, bij collega’s en bij vakgenoten. Organiseer een boeklancering.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Post-publicatie feedback verzamelen

Maak gebruik van de lezers om het boek te verbeteren. Vraag feedback van studenten over het gebruik van het boek bij het vak. Doe dit in ieder geval het eerste jaar dat het in het vak is ingezet.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Huidige editie herzien

Een open tekstboek is een levend document. Kom als kernteam eens per jaar bijeen om te bepalen of er aanpassingen nodig zijn. Een goed moment is een paar maanden voor de start van een vak waarin het boek wordt gebruikt.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Hergebruik verzamelen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Open tekstboeken

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Projectorganisatie

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Doornemen interessante voorbeelden

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Scope, doel en doelgroep bepalen

Om tot de scope van het project te komen, is het belangrijk om vanuit het doel te redeneren. Hoe wordt dit boek straks ingezet, voor wie, en wat wil je dat ze ermee doen?

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Taal bepalen

Wees je ervan bewust dat een open tekstboek in het Engels potentieel een veel groter bereik heeft dan een Nederlandstalig boek. Kies je voor Nederlands, bedenk dan of het zinvol is om het boek op den duur in het Engels te laten vertalen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Financiën regelen

Het maken van een open tekstboek kost tijd. Informeer bij de instelling of het mogelijk is om hiervoor een tegemoetkoming aan te vragen. Vaak wordt hierin voorzien vanuit het open science-programma van de instelling. Stel een eenvoudige begroting op van de verwachte kosten een bekijk op welke wijze je hiervoor tegemoetkoming kunt krijgen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Potentiële impact bepalen

Maak een lijst met prestatie-indicatoren om de potentiële impact van het boek te kunnen bepalen. Denk aan het aantal gebruikers, aantal downloads, aantal keer hergebruikt, ratings, et cetera.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Rollen & redactie bepalen

Bepaal wie welke taken op zich neemt. In een kleinere projectgroep is het gebruikelijk dat één projectlid meerdere rollen vervult.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Hoofdstukoverzicht maken

Maak een concept-inhoudsopgave van het boek en zet deze inhoudsopgave in een spreadsheet. Verdeel de hoofdstukken onder de docenten die meeschrijven. Welke content is al beschikbaar?

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Doorlooptijden en deadlines

Maak afspraken over de aanpak, overlegmomenten, het peer-feedbackproces, de doorlooptijd, deadlines, het motiveren van het team, waarderen van ieders inbreng, up-to-date houden en versiebeheer.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Integratie in onderwijs

Een open tekstboek biedt meer mogelijkheden tot interactie met de lezer dan een papieren studieboek. Maak hiervan optimaal gebruik door te schrijven vanuit leerdoelen. Schakel eventueel een instructional designer/ onderwijskundige in om de leerdoelen te bepalen en de vertaling hiervan naar presentatiewijze (vormen van content, interactie).

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Eigen content verzamelen

Verzamel alle eigen content die je in de loop der jaren hebt gemaakt over de onderwerpen die in het boek aan de orde komen. Inventariseer in hoeverre de eigen content moet worden aangepast. Denk hierbij aan teksten herschrijven en figuren vervangen of herontwerpen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Externe content inventariseren

Gebruik het overzicht van de hoofdstukken om te bepalen welke externe content er nodig is. Maak een overzicht van materialen die je zo kunt hergebruiken, wat er beschikbaar is dat je met aanpassing kunt gebruiken, en wat er niet is en wat je echt zelf zal moeten gaan maken.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Modulariteit bepalen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Soorten content bepalen

Maak het boek zo interactief mogelijk. Ga uit van de leerdoelen om te bepalen welke soorten content je nodig hebt: video, opdrachten, software, data, tekst, et cetera. Schakel eventueel een instructional designer in die je kan helpen om geschikte content bij de leerdoelen te kiezen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Outputformat vaststellen

Er zijn verschillende bestandsformaten gangbaar voor open tekstboeken, waaronder PDF, EPUB en HTML. Je hoeft je niet tot een bestand te beperken: sommige publicatieplatforms maken het makkelijk om het boek direct in verschillende formaten te publiceren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Platform selecteren

Kies een platform dat voldoet aan jouw of jullie eisen op het gebied van taal, beschikbaarheid van bestandsformaten, prijs en samenwerkingsmogelijkheden. Laat je informeren door een bibliotheekmedewerker over de mogelijkheden.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Toegangsrechten regelen

Het toegang verlenen tot het publicatieplatform kan door de auteurs zelf worden gedaan, of worden geregeld door ondersteuners van de bibliotheek. Bedenk goed wie toegang moet krijgen in welke rol.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Contentcontracten verzamelen

Mogelijk bestaan er instellingsbrede afspraken met uitgevers over hergebruik. Een medewerker van de bibliotheek bekijkt welke bestaande content kan worden overgenomen of hergebruikt. Let ook op contracten die bij eerdere publicaties zijn afgesloten!

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Auteursrechten- en similaritycheck

De auteursrechtencheck van de bibliotheek is een inventarisatie van wat er allemaal dient te gebeuren om de content geschikt te maken voor open publicatie. Niet alle content die je toepast in je vak, kun je namelijk zomaar open publiceren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Opmaak & template vastleggen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Eigenaarschap beleggen

Het eigenaarschap van het open tekstboek moet worden belegd. Wie houdt het boek in de toekomst up-to-date? Wie let erop dat de links over vijf jaar nog werken? Wie bepaalt er wat er met het open tekstboek gebeurt als het niet meer in een vak wordt gebruikt?

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

CC-licentie kiezen

Open tekstboeken worden aangeboden onder een Creative Commons-licentie. Deze licentie geeft aan wat anderen met het boek mogen doen en onder welke voorwaarden. Bij het kiezen van een geschikte CC-licentie kan de bibliotheek adviseren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Aanvullende open leermaterialen

Wellicht is er al veel meer bestaand materiaal over het onderwerp beschikbaar dan wat je zelf hebt verzameld. Zoek op platforms voor open leermaterialen naar geschikte aanvullende content. De bibliotheek kan je hiermee helpen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Auteursrechtencheck op materiaal

Sommige instellingsbibliotheken maken op verzoek een auteursrechtenrapport. Hierin staat globaal beschreven hoe in de content wordt gerefereerd naar plaatjes, bronnen, figuren, eigen werk en werk van anderen. De auteursrechtenexpert geeft advies over eventuele auteursrechtenproblemen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Voortgang bepalen

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Schrijfproces starten

Afhankelijk van de hoeveelheid bestaande content bij aanvang van de contentproductie kan het schrijfproces maanden in beslag nemen. Zorg dat er vooraf duidelijke afspraken zijn gemaakt die alle auteurs kennen.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Visuele content ontwerpen

Zijn er nieuwe figuren nodig, zoals grafieken, afbeeldingen, schema’s, videomaterialen, et cetera? Schakel een vormgever of tekenaar in en bespreek wat je nodig hebt. De bibliotheek of de vakgroep kan helpen bij het vinden van een vormgever met inhoudelijke kennis.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Front matter bepalen en verzamelen

Front matter is alle informatie die vóór de daadwerkelijke content in een boek staat. Soms is dit alleen een titelpagina en een inhoudsopgave, maar je kunt de front matter ook uitbreiden met andere onderdelen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Back matter bepalen en verzamelen

Back matter is alle informatie die ná de daadwerkelijke content in het boek staat, zoals een nawoord, bijlagen en een bibliografie. Neem een feedbackformulier op om de kwaliteit van het open tekstboek te blijven verbeteren.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Auteursrechtencheck op manuscript

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Similaritycheck op manuscript

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Copy-editor inschakelen

Een copy-editor is redacteur van alle content: teksten, maar ook afbeeldingen, video’s, opgaven en toetsen. Hij of zij zorgt ervoor dat alle hoofdstukken ongeveer dezelfde toon hebben, dat de structuur van de hoofdstukken wordt gehandhaafd en dat er eenduidigheid in de schrijfwijze.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Peerreviewproces bepalen

Bespreek als kernteam of je wil dat het boek peer reviews krijgt. Dit is een tijdrovend proces waarvoor je je netwerk moet aanspreken. Je kunt er ook voor kiezen om elkaars hoofdstukken te reviewen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Laatste checklist

Met de laatste checklist worden de metadata van het boek verzameld – informatie over het boek. Dit zijn onder meer keywords en een beschrijving van het boek en de auteurs, maar ook de foto voor de kaft. Een papieren versie heeft daarnaast een achterflap nodig.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Alle bestandsformaten opleveren

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Kaft ontwerpen

Ga met de vormgever van de kaft in gesprek over de inhoud van het boek en eigen ideeën voor vormgeving van de kaft. Denk na over een geschikte coverfoto. De vormgever zal dummy’s van de kaft maken waaruit je kunt kiezen. Zie ook deze handreiking voor het ontwerpen van een kaft.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Studentenfeedback organiseren

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Peer review organiseren

Heb je gekozen voor peer review, dan is dit het moment om het manuscript naar de peer reviewers te sturen. Een coördinator onderhoudt contact met de reviewers, verzamelt de peer reviews en bespreekt ze met de auteurs.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Definitieve editie vaststellen

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

ISBN & DOI aanvragen

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Koppelen aan printservice

Wil je het boek laten printen? Zorg dat de ondersteuner van de bibliotheek op tijd contact zoekt met een printservice om aan te kondigen wanneer het boek geprint moet worden. Het printen zelf zal dan maximaal een week in beslag nemen.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Publiceren op publicatieplatform

Een open tekstboek kun je publiceren op een persoonlijke website, in een institutionele repository of in openbare of gesloten platforms, zoals edusources. Vraag je bibliotheek om het tekstboek op te slaan in repository’s.

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Integratie in de digitale leeromgeving

Lees meer
ondersteuning
MOGELIJKE ACTIE

Communicatiestrategie

Vind een zo’n groot mogelijk publiek voor het boek. Breng het verschijnen van het boek onder de aandacht bij de mensen voor wie het boek is geschreven, bij collega’s en bij vakgenoten. Organiseer een boeklancering.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Post-publicatie feedback verzamelen

Maak gebruik van de lezers om het boek te verbeteren. Vraag feedback van studenten over het gebruik van het boek bij het vak. Doe dit in ieder geval het eerste jaar dat het in het vak is ingezet.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Huidige editie herzien

Een open tekstboek is een levend document. Kom als kernteam eens per jaar bijeen om te bepalen of er aanpassingen nodig zijn. Een goed moment is een paar maanden voor de start van een vak waarin het boek wordt gebruikt.

Lees meer
ondersteuning
NOODZAKELIJKE ACTIE

Hergebruik verzamelen

Lees meer

Ruimte voor verbetering 

Het doel van dit boek is om auteurs inzicht te geven in het verloop van het proces van schrijven en publiceren van een open tekstboek. Tevens geeft het inzicht in waar auteurs binnen en buiten hun instelling ondersteuning kunnen vinden tijdens dit proces.  

 

Dit open tekstboek is een werk in uitvoering. Een volgende versie van dit open tekstboek zal per stap de taken van de ondersteuner beschrijven. Deze versie wordt naar verwachting begin 2022 gepubliceerd. Heb je andere suggesties voor aanpassingen of toevoegingen? Mail ze naar leermaterialen@versnellingsplan.nl. Ook voor vragen naar aanleiding van dit boek kun je hier terecht.  

Deel deze pagina

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email

Uitgelicht

De volgende projecten, publicaties en producten vind je wellicht ook interessant.
Strategie
Transitieagenda Leren digitaliseren

Transitieagenda Leren digitaliseren Digitalisering als breekijzer voor de gewenste transitie in het hoger onderwijs Een hoger onderwijs met meer variatie

Strategie
#Zegja

ZEG JA TEGEN DIGITALISERING Alles is digitaal. Communiceren, leren, excelleren. Alles. De wereld is vol digitale prikkels. Nee zeggen tegen

Strategie
Ik ben digitaal bekwaam

Het Project Ik ben digitaal bekwaam – een project van de zone Versterken van digitale human capital – is gericht

Deze website maakt gebruik van cookies. Lees hier over onze Coookies